మన చుట్టూ ఉన్న వస్తువుల గురించి “ఎంత?” అని చెప్పాలంటే కొలత అవసరం. ఒక వస్తువు పొడవు, ఒక వ్యక్తి బరువు, నీటి ఉష్ణోగ్రత, కారు వేగం వంటి వాటిని సంఖ్యతో మాత్రమే చెప్పలేం. ఆ సంఖ్యకు ఒక యూనిట్ జత కావాలి.
ఉదాహరణకు:
•
రాము పొడవు 170 అని చెప్పడం అసంపూర్ణం.
•
రాము పొడవు 170 సెంటీమీటర్లు అని చెప్పడం
సరైన కొలత.
అంటే సాధారణంగా:
కొలత = సంఖ్య + యూనిట్
1. కొలత అంటే ఏమిటి?
తెలియని భౌతిక పరిమాణాన్ని, అదే రకానికి
చెందిన ఒక నిర్దిష్ట ప్రమాణంతో పోల్చి దాని విలువను
నిర్ణయించడాన్ని కొలత అంటారు.
ఉదాహరణకు ఒక టేబుల్ పొడవును మీటర్ స్కేల్‌తో కొలిచినప్పుడు, ఆ టేబుల్ పొడవు 2 మీటర్లు అని
వస్తే:
సంఖ్య = 2
యూనిట్ = మీటర్ (m)
కాబట్టి టేబుల్ పొడవు = 2 m
2. భౌతిక పరిమాణం అంటే ఏమిటి?
కొలవగలిగే భౌతిక లక్షణాన్ని భౌతిక
పరిమాణం (Physical Quantity) అంటారు.
ముఖ్యమైన భౌతిక పరిమాణాలు
|
భౌతిక పరిమాణం |
SI యూనిట్ |
చిహ్నం |
|
పొడవు |
మీటర్ |
m |
|
ద్రవ్యరాశి |
కిలోగ్రామ్ |
kg |
|
సమయం |
సెకను |
s |
|
విద్యుత్ ప్రవాహం |
ఆంపియర్ |
A |
|
ఉష్ణోగ్రత |
కెల్విన్ |
K |
|
పదార్థ పరిమాణం |
మోల్ |
mol |
|
కాంతి తీవ్రత |
క్యాండెలా |
cd |
ఇవే SI
వ్యవస్థలోని 7 ప్రాథమిక భౌతిక
పరిమాణాలు.
⭐ Exam
Point
SI యొక్క 7 Base Units ప్రశ్నలు SSC, RRB, Group exams వంటి పరీక్షల్లో
తరచుగా కనిపిస్తాయి.
3. ప్రమాణం అంటే ఏమిటి?
ఏదైనా పరిమాణాన్ని కొలవడానికి అందరూ అంగీకరించిన స్థిరమైన సూచన విలువను ప్రమాణం (Standard) అంటారు.
ఉదాహరణకు పొడవును కొలవడానికి ప్రపంచవ్యాప్తంగా అంగీకరించిన
ప్రాథమిక SI యూనిట్ మీటర్.
ప్రమాణం ఉండటం వల్ల:
•
ఒకే పరిమాణాన్ని వివిధ ప్రాంతాల్లో పోల్చవచ్చు.
•
కొలతల్లో ఏకరూపత ఉంటుంది.
•
శాస్త్రీయ ప్రయోగాల్లో ఖచ్చితత్వం పెరుగుతుంది.
4. యూనిట్ అంటే ఏమిటి?
భౌతిక పరిమాణాన్ని వ్యక్తీకరించడానికి ఉపయోగించే అంగీకరించబడిన ప్రమాణ పరిమాణాన్ని యూనిట్ అంటారు.
ఉదాహరణ:
5 kg
ఇక్కడ:
•
5 → సంఖ్య
•
kg → యూనిట్
•
kg అంటే కిలోగ్రామ్, ఇది ద్రవ్యరాశి యొక్క SI యూనిట్.
5. SI Units అంటే ఏమిటి?
SI =
International System of Units
తెలుగులో దీనిని అంతర్జాతీయ
ప్రమాణాల వ్యవస్థగా చెప్పవచ్చు.
ప్రపంచవ్యాప్తంగా శాస్త్రీయ కొలతలకు ఒకే విధమైన ప్రమాణాలను
ఉపయోగించేందుకు SI వ్యవస్థను
అనుసరిస్తారు.
7 ప్రాథమిక SI యూనిట్లు
1. పొడవు — మీటర్ (m)
2. ద్రవ్యరాశి — కిలోగ్రామ్ (kg)
3. సమయం — సెకను (s)
4. విద్యుత్ ప్రవాహం
— ఆంపియర్ (A)
5. ఉష్ణగతిక
ఉష్ణోగ్రత — కెల్విన్ (K)
6. పదార్థ పరిమాణం — మోల్ (mol)
7. కాంతి తీవ్రత — క్యాండెలా (cd)
గుర్తుంచుకోవడానికి
మీ–కి–సె–ఆ–కె–మో–క్యా
•
మీ → మీటర్
•
కి → కిలోగ్రామ్
•
సె → సెకను
•
ఆ → ఆంపియర్
•
కె → కెల్విన్
•
మో → మోల్
•
క్యా → క్యాండెలా
6. ఉత్పన్న యూనిట్లు (Derived Units)
ప్రాథమిక యూనిట్లను ఉపయోగించి ఏర్పడే యూనిట్లను ఉత్పన్న యూనిట్లు అంటారు.
ఉదాహరణకు వేగం:
వేగం = దూరం / సమయం
దూరం యూనిట్ = m
సమయం యూనిట్ = s
కాబట్టి వేగం యూనిట్:
m/s
అదేవిధంగా:
|
పరిమాణం |
SI యూనిట్ |
|
వైశాల్యం |
m² |
|
ఘనపరిమాణం |
m³ |
|
వేగం |
m/s |
|
త్వరణం |
m/s² |
|
బలం |
న్యూటన్ (N) |
|
పని |
జౌల్ (J) |
|
శక్తి |
వాట్ (W) |
|
పీడనం |
పాస్కల్ (Pa) |
|
విద్యుత్ ఛార్జ్ |
కూలాంబ్ (C) |
|
విద్యుత్ పొటెన్షియల్ |
వోల్ట్ (V) |
|
విద్యుత్ నిరోధం |
ఓమ్ (Ω) |
|
ఆవృత్తి |
హెర్ట్జ్ (Hz) |
7. ముఖ్యమైన యూనిట్లు — పరీక్ష కోణంలో
బలం → న్యూటన్
F = ma
కాబట్టి బలం యొక్క SI యూనిట్ న్యూటన్ (N).
పని → జౌల్
పని = బలం × స్థానభ్రంశం
అందువల్ల పని యొక్క SI యూనిట్ జౌల్ (J).
శక్తి → వాట్
శక్తి = చేసిన పని / సమయం
SI యూనిట్ వాట్
(W).
పీడనం → పాస్కల్
పీడనం = బలం / వైశాల్యం
SI యూనిట్ పాస్కల్
(Pa).
ఆవృత్తి → హెర్ట్జ్
ఒక సెకనులో జరిగే పూర్తి చక్రాల సంఖ్యను ఆవృత్తి అంటారు.
SI యూనిట్ హెర్ట్జ్
(Hz).
8. పొడవు యూనిట్ల మార్పిడి
పోటీ పరీక్షల్లో Unit Conversion చాలా ముఖ్యమైన
అంశం.
ప్రాథమిక మార్పిడులు
1 km = 1000 m
1 m = 100 cm
1 cm = 10 mm
అందువల్ల:
1 km = 100,000 cm
ఉదాహరణ
3.5 km = ? m
1 km = 1000 m
కాబట్టి:
3.5 × 1000 = 3500
m
9. ద్రవ్యరాశి యూనిట్లు
1 kg = 1000 g
1 g = 1000 mg
ఉదాహరణ:
2.5 kg = ? g
2.5 × 1000 = 2500
g
10. సమయ యూనిట్లు
1 minute = 60
seconds
1 hour = 60
minutes
1 hour = 3600
seconds
ఉదాహరణ:
2.5 గంటలు = ? నిమిషాలు
2.5 × 60 = 150 నిమిషాలు
11. ఉష్ణోగ్రత ప్రమాణాలు
ఉష్ణోగ్రతకు ప్రధానంగా:
•
సెల్సియస్ (°C)
•
ఫారన్‌హీట్ (°F)
•
కెల్విన్ (K)
ఉపయోగిస్తారు.
SIలో ఉష్ణగతిక ఉష్ణోగ్రత యొక్క యూనిట్ కెల్విన్ (K).
ముఖ్యమైన సంబంధం
K = °C + 273.15
పోటీ పరీక్షల్లో సాధారణంగా సుమారుగా:
K = °C + 273
అని ఉపయోగిస్తారు.
ఉదాహరణ:
27°C ≈ 300 K
12. వేగం — ఒక ముఖ్యమైన కొలత
వేగం:
వేగం = దూరం / సమయం
SI యూనిట్:
m/s
కానీ వాహనాల వేగాన్ని సాధారణంగా km/hలో కూడా వ్యక్తం
చేస్తారు.
ముఖ్యమైన మార్పిడి
1 m/s = 3.6 km/h
అందువల్ల:
5 m/s = 18 km/h
13. SI Prefixes — చిన్నది, పెద్దది ఎలా గుర్తించాలి?
పోటీ పరీక్షల్లో పెద్ద సంఖ్యలను, చిన్న సంఖ్యలను
సులభంగా వ్యక్తీకరించడానికి Prefixes ఉపయోగిస్తారు.
|
Prefix |
చిహ్నం |
విలువ |
|
kilo |
k |
10³ |
|
hecto |
h |
10² |
|
deca |
da |
10¹ |
|
deci |
d |
10⁻¹ |
|
centi |
c |
10⁻² |
|
milli |
m |
10⁻³ |
|
micro |
μ |
10⁻⁶ |
|
nano |
n |
10⁻⁹ |
ఉదాహరణ
1 km = 10³ m =
1000 m
1 mm = 10⁻³ m =
0.001 m
14. కొలతల్లో ఖచ్చితత్వం ఎందుకు ముఖ్యం?
ప్రతి కొలతలో కొంత కొలత
అనిశ్చితి (uncertainty) ఉండవచ్చు.
ఉదాహరణకు ఒక పెన్సిల్ పొడవును సాధారణ స్కేల్‌తో కొలిస్తే, దాని చివరి అంకెను అంచనా వేయాల్సి రావచ్చు.
అందుకే శాస్త్రీయ కొలతల్లో:
•
సరైన పరికరం
•
సరైన ప్రమాణం
•
సరైన యూనిట్
•
సరైన పద్ధతి
చాలా ముఖ్యం.
15. Least Count అంటే ఏమిటి?
ఒక కొలిచే పరికరం కొలవగల అతి
చిన్న కొలతను Least
Count అంటారు.
ఉదాహరణకు ఒక సాధారణ మీటర్ స్కేల్‌లో చిన్న విభాగం 1 mm అయితే, దాని Least Count 1 mm.
Exam Question
స్కేల్ యొక్క Least
Count ఎంత?
సాధారణ మీటర్ స్కేల్ → 1 mm లేదా 0.1 cm
16. Significant Figures
కొలతలో విశ్వసనీయమైన అంకెలను Significant Figures అంటారు.
ఉదాహరణకు:
2.50 m
ఇందులో 3 significant figures ఉన్నాయి:
2, 5, 0
ఇది కేవలం 2.5 m కంటే ఎక్కువ precision చూపిస్తుంది.
ఈ అంశం ముఖ్యంగా Science-based competitive examsలో numerical questions కోసం ఉపయోగపడుతుంది.
🎯
Competitive Exams కోసం Must Remember
ఈ ప్రశ్నలు తప్పకుండా ప్రాక్టీస్ చేయండి:
1.
SIలో పొడవు యూనిట్
ఏమిటి? → మీటర్
2.
SIలో ద్రవ్యరాశి
యూనిట్? → కిలోగ్రామ్
3.
SIలో సమయం యూనిట్? → సెకను
4.
SIలో విద్యుత్
ప్రవాహం యూనిట్? → ఆంపియర్
5.
SIలో ఉష్ణోగ్రత
యూనిట్? → కెల్విన్
6.
బలం యొక్క SI యూనిట్? → న్యూటన్
7.
పని యొక్క SI యూనిట్? → జౌల్
8.
శక్తి యొక్క SI యూనిట్? → వాట్
9.
పీడనం యొక్క SI యూనిట్? → పాస్కల్
10.
ఆవృత్తి యొక్క SI యూనిట్? → హెర్ట్జ్
11.
1 kmలో ఎన్ని మీటర్లు? → 1000
12.
1 kgలో ఎన్ని
గ్రాములు? → 1000
13.
1 గంటలో ఎన్ని
సెకన్లు? → 3600
14.
SIలో ఎన్ని
ప్రాథమిక యూనిట్లు ఉన్నాయి? → 7
15.
పరికరం కొలవగల అతి చిన్న కొలత? → Least Count
0 Comments